Jouw VCA Kenniscentrum
Welkom bij onze uitgebreide kennisbank vol praktische informatie over VCA en veiligheid op de werkvloer. Hier vind je antwoorden op al jouw vragen, van basiskennis tot verdiepende onderwerpen over veiligheidsrichtlijnen en wetgeving. Of je nu cursist bent die zich voorbereidt op het VCA-examen, werkgever die meer wil weten over bedrijfscertificering, of gewoon geïnteresseerd bent in veilig werken - wij helpen je verder.
Vaak gezochte onderwerpen: verschil tussen VCA diploma en certificaat
Brandklassen en blusmiddelen: welk blusmiddel hoort bij welke brand?
Niet elke brand blus je op dezelfde manier. Water op een brandende vloeistof kan het vuur juist erger maken en op een elektrisch apparaat is het ronduit gevaarlijk. Daarom zijn branden ingedeeld in klassen, elk met eigen blusmiddelen. In dit artikel lees je welke brandklassen er zijn, welk blusmiddel waarbij past en welke combinaties je moet vermijden.
Wat zijn brandklassen?
Een brandklasse zegt iets over de brandstof: wat er precies brandt. Die indeling bepaalt welk blusmiddel werkt. In de VCA-examenstof worden vier klassen gebruikt, aangevuld met een restcategorie:
- Klasse A: branden van vaste stoffen, zoals hout, papier, katoen, plastic of textiel
- Klasse B: branden van vloeibare of bij brand vloeibaar wordende stoffen, zoals benzine, olie, alcohol, verf of oplosmiddel
- Klasse C: branden van gassen, zoals methaan, propaan, butaan of acetyleen
- Klasse D: branden van metalen, zoals magnesium, aluminium, kalium of natrium
- Niet-geclassificeerde branden: branden aan en in elektrische apparatuur
De Europese norm NEN-EN 2 kent sinds 2004 nog een vijfde letter: klasse F, voor branden van bakolie en frituurvet in kooktoestellen. Die klasse komt in de VCA-examenstof niet als aparte categorie terug, maar je kunt hem in de praktijk wel tegenkomen, bijvoorbeeld in een bedrijfskantine.
Waarom er geen brandklasse E is
Een veelgehoord misverstand is dat er een aparte brandklasse voor elektriciteit bestaat. Die is er niet. Elektriciteit kan wel de oorzaak van een brand zijn, maar elektriciteit zelf brandt niet: wat brandt, is de kabel, de behuizing of het apparaat. Daarom spreekt de VCA-examenstof hier van niet-geclassificeerde branden. Wat je wel moet weten, is dat het blusmiddel geen elektriciteit mag geleiden. Gebruik je toch een geleidend blusmiddel, dan loop je zelf kans op een elektrische schok.
Welk blusmiddel hoort bij welke brand?
| Brandklasse | Geschikte blusmethode |
|---|---|
| A: Vaste stoffen | Water, bluspoeder (ABC), schuim of een blusdeken bij brandende producten, personen of een brand op een vlakke ondergrond |
| B: Vloeistoffen | Bluspoeder (ABC of BC), schuim of zand |
| C: Gassen | Eerst de gastoevoer afsluiten, daarna bluspoeder (ABC of BC) |
| D: Metalen | Speciaal bluspoeder voor metaalbranden |
| Elektrische apparatuur | Koolstofdioxide, of aangepast schuim volgens het voorschrift op de blusser |
Elk blusmiddel werkt op een eigen manier. Water koelt af en verdringt beperkt zuurstof via stoom. Schuim en zand sluiten de zuurstoftoevoer af. Bluspoeder remt de verbrandingsreactie en sluit beperkt zuurstof af. Koolstofdioxide verdringt zuurstof en koelt maar beperkt. Een blusdeken sluit de zuurstoftoevoer af.
Waar je mee moet oppassen
Veel ongelukken bij blussen ontstaan doordat iemand het verkeerde middel pakt. Let vooral op deze punten:
- Water bij een vloeistofbrand: water kan ervoor zorgen dat de brandende vloeistof overstroomt of zich verder verspreidt; bij hete olie of vet kan het water bovendien explosief verdampen en een steekvlam veroorzaken
- Water bij elektriciteit: water geleidt elektriciteit; gebruik het niet bij of in de buurt van elektrische apparatuur
- Poeder en koolstofdioxide bij een vetbrand: de norm voor draagbare blustoestellen merkt dat gebruik aan als gevaarlijk en sluit poeder- en koolstofdioxideblussers daarom uit voor klasse F; een pan met brandend vet dek je af of je gebruikt een blusser met een klasse F-aanduiding
- Koolstofdioxide in een kleine ruimte: het verdringt de zuurstof en kan verstikkend werken; het uiteinde van de koker wordt bovendien extreem koud, wat vrieswonden kan geven (houd de blusser aan het handvat vast)
- Bluspoeder binnen: het vermindert in korte tijd het zicht en richt veel schade aan, ook aan elektronica
Wat doe je als je brand ontdekt?
De volgorde uit de VCA-examenstof is kort en praktisch:
- Zorg eerst voor je eigen veiligheid
- Meld de brand
- Waarschuw de mensen in de omgeving
- Sluit deuren en ramen, want daarlangs wordt zuurstof aangezogen
- Breng mensen in veiligheid
- Blus de brand als je dat veilig kunt
Kies altijd eerst het juiste blusmiddel en houd je vluchtweg in de rug. Lukt het niet direct om de brand onder controle te krijgen, wordt de brand groter of komt je vluchtweg in gevaar, stop dan, breng jezelf in veiligheid en ga naar de verzamelplaats.
Houd er rekening mee dat een vuur dat gedoofd lijkt opnieuw kan aanwakkeren. Zijn er brandwonden, koel die dan zo snel mogelijk met lauw, zachtstromend water gedurende tien tot twintig minuten.
Conclusie
De brandklasse vertelt je wat er brandt en dat bepaalt waarmee je blust. Vaste stoffen laten zich met water blussen, vloeistoffen en gassen juist niet. Bij elektrische apparatuur en bij vet is water gevaarlijk. Wie die indeling kent, pakt in een noodsituatie eerder het juiste apparaat en maakt de situatie minder snel erger.
