Jouw VCA Kenniscentrum
Welkom bij onze uitgebreide kennisbank vol praktische informatie over VCA en veiligheid op de werkvloer. Hier vind je antwoorden op al jouw vragen, van basiskennis tot verdiepende onderwerpen over veiligheidsrichtlijnen en wetgeving. Of je nu cursist bent die zich voorbereidt op het VCA-examen, werkgever die meer wil weten over bedrijfscertificering, of gewoon geïnteresseerd bent in veilig werken - wij helpen je verder.
Vaak gezochte onderwerpen: verschil tussen VCA diploma en certificaat
Intern transport: veilig werken met en rond heftrucks en palletwagens
Bij een aanrijding met een heftruck is het slachtoffer meestal niet de bestuurder, maar iemand die er toevallig liep of stond. Uit onderzoek van de Nederlandse Arbeidsinspectie blijkt dat een technisch defect bij deze ongevallen zelden een rol speelde. In ongeveer één op de tien onderzochte gevallen stelde de inspecteur vast dat de bestuurder onvoldoende was getraind. In dit artikel lees je waar het verder misgaat en wat jij eraan kunt doen.
Waar gaat het mis?
De Arbeidsinspectie onderzocht 309 arbeidsongevallen door een aanrijding met een heftruck in de periode 2020 tot en met 2025. Tien daarvan liepen dodelijk af. De meeste slachtoffers raakten gewond aan voet, been of enkel, meestal met een botbreuk.
Wat opvalt, is wáár het misging. Bij bijna negen van de tien ongevallen bevond het slachtoffer zich in de gevarenzone. In ruim acht van de tien gevallen was het slachtoffer bezig met iets dat niets met het voertuig te maken had. In ruim zeven van de tien gevallen zag de bestuurder het slachtoffer niet of niet op tijd zonder dat duidelijk werd waardoor. Daarnaast ontnam het ontwerp van het voertuig in 15 procent van de gevallen het zicht op het slachtoffer en de lading in 10 procent. Bij ongeveer twee derde van de incidenten zag of hoorde het slachtoffer het voertuig niet. In ongeveer één op de tien gevallen was de bestuurder onvoldoende getraind en bij 3 procent speelde een technisch defect een rol. Van de aanrijdingen gebeurde 51 procent tijdens het achteruitrijden.
Wat zijn de gevaren?
De VCA-examenstof zet de gevaren van een vorkheftruck zo neer:
- De last valt
- De lading kantelt
- Het voertuig kantelt
- Personen, goederen of gebouwen worden aangereden
- Goederen en uitrusting raken beschadigd door verkeerd gebruik
- Dieselmotoremissie wordt ingeademd bij werken met een dieselheftruck in een afgesloten ruimte
Bij een palletwagen liggen de risico’s anders. Daar gaat het vooral om rugklachten door een verkeerde werkhouding, pijnlijke schouders en armen (door trekken aan te zware lasten) en beknelde vingers, enkels, voeten of tenen. Ook bij een palletwagen kan de lading vallen of kun je iets of iemand aanrijden.
Veiligheidsmaatregelen bij de heftruck
- Verzwaar het contragewicht nooit: Het contragewicht houdt de truck in balans; verzwaar je het, dan klopt die balans niet meer en zijn de gevolgen niet te overzien
- Laad stabiel en verdeel de last over beide vorken
- Zorg dat het zicht van de chauffeur optimaal is. Belemmert de vorm of omvang van de last het uitzicht naar voren, dan rijd je achteruit
- Hijs niet zonder speciaal hulpmiddel en laat niemand meerijden zonder speciaal ingerichte zitplaats
- Houd rekening met personen in de omgeving
- Gebruik de aanwezige veiligheidsvoorzieningen, zoals de veiligheidsgordel, beschermhekjes, beugel of cabine
Sinds 1 juli 2020 mag je niet meer werken vanuit een losse werkbak die is gekoppeld aan een heftruck of reachtruck die uitsluitend voor goederenvervoer is bestemd. Personen mogen alleen worden geheven met een arbeidsmiddel of combinatie, zoals een hoogwerker, die door de fabrikant daarvoor is bestemd en ingericht en die aan de toepasselijke product- en veiligheidseisen voldoet. De uitzondering in artikel 7.23d van het Arbobesluit geldt voor werkbakken of werkplatforms die onder strikte voorwaarden aan een hijswerktuig zijn gekoppeld en vrij aan een kabel hangen.
Bij een palletwagen geldt: trekken in plaats van duwen, een goede houding aanhouden, stabiel laden, over egale grond rijden en zorgen voor genoeg manoeuvreerruimte.
Heb je een heftruckcertificaat nodig?
Hier gaat het vaak mis in de uitleg. Het Arbobesluit bepaalt dat mobiele arbeidsmiddelen met eigen aandrijving moeten worden bediend door werknemers die daartoe een specifieke deskundigheid bezitten. Er staat geen woord over een certificaat, diploma of geldigheidsduur. De VCA-examenstof spreekt van getoetste deskundigheid.
Voor torenkranen, mobiele kranen en funderingsmachines vanaf 10 tonmeter is er op een bouwplaats wél een wettelijk verplicht deskundigheidsbewijs, via het Register kraanmachinisten. Voor torenkranen geldt die plicht ook bij een giek van 20 meter of langer. Dat contrast laat zien dat zo’n bewijs voor de heftruck juist niet is voorgeschreven.
Een certificaat is dus niet wettelijk voorgeschreven, maar wel de meest praktische manier om die deskundigheid aan te tonen. Voor het bedienen van een vorkheftruck als risicovolle taak op locaties waar SOG-P wordt verlangd, is de SOG-P-kwalificatie ’Werken met een vorkheftruck’ vereist. Het diploma is vijf jaar geldig; een door SSVV als gelijkwaardig erkend diploma kan vrijstelling geven van het SOG-P-examen. Die vijf jaar komt uit het SOG-P-schema en niet uit de wet.
En als je er alleen loopt?
Voor voetgangers staat er geen apart artikel in de wet, maar de inrichting van de werkvloer is wel geregeld. Verbindingswegen moeten zo liggen en ingericht zijn dat voetgangers en voertuigen ze veilig kunnen gebruiken en waar voertuigen rijden moet een veilige ruimte voor voetgangers zijn gewaarborgd of moeten er andere doeltreffende maatregelen zijn genomen. Verkeerswegen voor voertuigen moeten waar nodig met doorlopende strepen worden aangegeven.
Wat je zelf kunt doen, sluit aan op wat de cijfers laten zien:
- Loop op de gemarkeerde looproutes en steek niet af door een rijzone
- Ga ervan uit dat de bestuurder je niet ziet, zeker als hij achteruitrijdt
- Draag signaalkleding waar dat is voorgeschreven
- Stop bij een kruising of blinde hoek en steek pas over als het voertuig stilstaat of de doorgang aantoonbaar veilig is; maak zo mogelijk oogcontact met de bestuurder, maar baseer je beslissing om over te steken niet alleen daarop.
Conclusie
Bij intern transport laten de cijfers vooral een terugkerend patroon zien: bestuurder en slachtoffer merken elkaar niet of niet tijdig op. Een technisch defect speelt daarbij maar zelden een rol. Een duidelijke scheiding van looproutes en rijroutes verkleint het risico op aanrijdingen. Voor jou als medewerker telt vooral dat je ervan uitgaat dat je niet gezien wordt.
