Jouw VCA Kenniscentrum
Welkom bij onze uitgebreide kennisbank vol praktische informatie over VCA en veiligheid op de werkvloer. Hier vind je antwoorden op al jouw vragen, van basiskennis tot verdiepende onderwerpen over veiligheidsrichtlijnen en wetgeving. Of je nu cursist bent die zich voorbereidt op het VCA-examen, werkgever die meer wil weten over bedrijfscertificering, of gewoon geïnteresseerd bent in veilig werken - wij helpen je verder.
Vaak gezochte onderwerpen: verschil tussen VCA diploma en certificaat
Veilig werken in de buurt van hijswerkzaamheden
Je hoeft geen kraan te bedienen om risico te lopen bij hijswerk. Juist mensen die vlakbij werken, kunnen worden geraakt door een last die losraakt, zwaait of te laag wordt gevoerd. In dit artikel lees je welke gevaren hijswerkzaamheden met zich meebrengen, wat de regels zijn en hoe je veilig blijft als je in de buurt werkt.
Waarom hijswerk ook voor omstanders gevaarlijk is
Bij hijsen gaat een last verticaal én horizontaal door de lucht. Gaat er iets mis, dan komt die last ergens naar beneden of tegenaan. De gevaren die de VCA-examenstof noemt, zijn herkenbaar:
- Het hijswerktuig valt om
- De last valt
- De last raakt iets of iemand
- Je wordt binnen de draaicirkel geraakt door het hijswerktuig zelf
- Slechte weersomstandigheden maken het werk onvoorspelbaar
Bij een handtakel komen daar twee specifieke gevaren bij: een onderdeel van de takel dat breekt of het punt waaraan de takel is bevestigd dat bezwijkt.
De belangrijkste regel: blijf onder de last vandaan
Het Arbobesluit is hier stellig: Artikel 7.18 bepaalt dat doeltreffende maatregelen moeten worden genomen om ervoor te zorgen dat werknemers zich niet ophouden onder hangende lasten. Hetzelfde artikel bepaalt dat hangende lasten niet mogen worden verplaatst boven niet-beschermde werkplekken waar zich in de regel werknemers bevinden.
Er is één uitzondering: kan het goede verloop van de werkzaamheden anders niet worden gegarandeerd, dan moeten er passende procedures worden vastgesteld en toegepast om de betrokken werknemers te beschermen. Dat is geen vrijbrief. Het betekent dat er dan een uitgewerkte werkwijze ligt, niet dat je zomaar onder de last mag staan.
Dit is een van de punten waarop niet alleen de werkgever, maar ook de werknemer zelf beboet kan worden: het Arbobesluit legt de plicht om je niet onder een hangende last op te houden rechtstreeks aan jou op. In de Beleidsregel boeteoplegging arbeidsomstandighedenwetgeving is het zich bevinden onder een hangende last aangemerkt als zware overtreding en daarvoor volgt direct een boete.
Ga niet onder een hangende last staan of lopen, ook niet heel even. Wacht tot de last staat of vraag de kraanmachinist om te stoppen.
Wat wordt er van jou verwacht als je in de buurt werkt?
De VCA-examenstof vat het bondig samen:
- Draag een helm: bij hijswerk is vallend materiaal het meest voor de hand liggende risico
- Controleer of duidelijk is waar wel en niet gewerkt mag worden: afzettingen staan er niet voor de sier
- Blijf buiten het hijsgebied: moet je er doorheen of naar binnen, vraag dan eerst toestemming
- Wees je bewust van de gevaren en risico’s, ook als het werk routine lijkt
De werkgever heeft hier een eigen plicht bij. Het Arbobesluit bepaalt dat werknemers erop worden gewezen wanneer arbeidsmiddelen in hun onmiddellijke werkomgeving gevaar kunnen opleveren, ook als zij die middelen zelf niet gebruiken.
Wie mag wat?
Volgens de VCA-examenstof is voor het bedienen van hijswerktuigen en het aanslaan van lasten getoetste deskundigheid vereist. Het Arbobesluit regelt de bediening expliciet: hijs- en hefwerktuigen worden bediend door personen die daartoe een specifieke deskundigheid bezitten. Een aparte deskundigheidseis voor het aanslaan staat niet in het Arbobesluit. Het besluit bepaalt wel dat het werk zo is georganiseerd dat je lasten veilig met de hand kunt vast- en losmaken en daarover controle behoudt. De deskundigheid loopt verder via de plicht van je werkgever om je doeltreffend voor te lichten en te onderrichten.
Kan de bediener de baan van de last niet volledig volgen, niet rechtstreeks en ook niet met hulpmiddelen als een camera, dan wordt er iemand aangewezen die met hem in verbinding staat om hem te leiden. Die persoon heet een seingever. In de Arboregeling staat dat de seingever zijn aandacht uitsluitend richt op het geven van de besturingsinstructies en de veiligheid van de mensen in de buurt en dat hij de hele besturingsoperatie moet kunnen overzien. Kan dat niet, dan komen er extra seingevers bij. De voorgeschreven hand- en armseinen staan in een bijlage bij de Arboregeling.
Eisen aan materieel en keuring
De VCA-examenstof vraagt drie dingen over het materieel: het is gekeurd, er is een geldig keuringsbewijs en de keuringsstatus is herkenbaar op het hijswerktuig aangebracht. De maximale belasting van hijstoebehoren staat op het toebehoren zelf of gestempeld in een plaat of ring die eraan bevestigd is.
Voor hijs- en hefgereedschap geldt een eigen keuringsregel: het wordt ten minste eenmaal per jaar door een deskundige op zijn goede staat onderzocht (en zo nodig beproefd) en de bewijsstukken daarvan zijn op de arbeidsplaats aanwezig.
Voor het hijswerktuig zelf staat er in het Arbobesluit geen algemene jaartermijn. Daar geldt dat een arbeidsmiddel zo vaak wordt gekeurd als nodig is om de goede staat te waarborgen. Voor hijs- en hefwerktuigen aan boord van schepen die laden en lossen schrijft het Arbobesluit wél een jaarlijks onderzoek voor. Voor hijskranen met een bedrijfslast van twee ton of meer geldt een vaste termijn van twaalf maanden, maar die komt voort uit het Warenwetbesluit machines.
Conclusie
Bij hijswerk zit het risico niet alleen in de cabine, maar juist ook op de grond eromheen. De wet schrijft als hoofdregel voor dat werknemers zich niet onder hangende lasten bevinden en daar kun je persoonlijk op worden aangesproken. Helm op, buiten de afzetting blijven, toestemming vragen voordat je het hijsgebied in gaat: dat zijn de dingen die je zelf in de hand hebt.
