Jouw VCA Kenniscentrum
Welkom bij onze uitgebreide kennisbank vol praktische informatie over VCA en veiligheid op de werkvloer. Hier vind je antwoorden op al jouw vragen, van basiskennis tot verdiepende onderwerpen over veiligheidsrichtlijnen en wetgeving. Of je nu cursist bent die zich voorbereidt op het VCA-examen, werkgever die meer wil weten over bedrijfscertificering, of gewoon geïnteresseerd bent in veilig werken - wij helpen je verder.
Vaak gezochte onderwerpen: verschil tussen VCA diploma en certificaat
Hoe ontstaan ongevallen? De bekendste ongevallentheorieën uitgelegd
Een ongeval ontstaat zelden door één oorzaak. Meestal gaat er een keten van factoren aan vooraf en lang niet alle signalen zijn even zichtbaar. Ongevallentheorieën helpen je begrijpen hoe ongevallen ontstaan en waar je kunt ingrijpen om ze te voorkomen. Ze sluiten aan bij onderwerpen rond ongevalspreventie en risicobeheersing in VOL-VCA. In dit artikel lees je wat de bekendste modellen zijn (de dominotheorie, het ijsbergmodel, de ongevallenpiramide, het vlinderdasmodel en het model van de Zwitserse kaas) en wat je ermee kunt op de werkvloer.
Wat zijn ongevallentheorieën?
Ongevallentheorieën zijn modellen die laten zien hoe een ongeval ontstaat. Ze maken duidelijk dat een ongeval bijna nooit het gevolg is van pech of één losse fout, maar van meerdere oorzaken die op elkaar inwerken. Dat inzicht is waardevol: ken je de onderliggende oorzaken, dan kun je op tijd ingrijpen en herhaling voorkomen. De bekendste modellen benaderen dat idee elk vanuit een andere invalshoek.
De dominotheorie
In de dominotheorie wordt een ongeval voorgesteld als een rij omvallende dominostenen. Elke steen staat voor een factor die een rol speelt, zoals een onveilige situatie, een onveilige handeling en ten slotte het ongeval. Zodra de eerste steen valt, neemt die de volgende mee, totdat het ongeval volgt. Haal je er één steen tussenuit, bijvoorbeeld door een onveilige handeling te corrigeren, dan stopt de keten en blijft het ongeval uit. Het model is bekend uit het werk van Heinrich en laat zien waarom je gevaren het liefst vroeg in de keten wegneemt.
Het ijsbergmodel en de ongevallenpiramide
Het ijsbergmodel en de ongevallenpiramide zijn verwant en worden vaak naast elkaar gebruikt om zichtbare en minder zichtbare incidenten te duiden. In het ijsbergmodel is het ernstige ongeval dat je ziet maar het topje: onder de waterlijn gaan veel meer kleine incidenten en bijna-ongevallen schuil. De ongevallenpiramide laat een vergelijkbare verhouding zien, met de zware ongevallen aan de top en de bijna-ongevallen en onveilige situaties als brede basis. Die bijna-ongevallen en onveilige situaties zijn waarschuwingen. Door ze te melden en serieus te nemen, voorkom je dat het een keer echt misgaat.
Een bijna-ongeval is een voorval dat nog net goed afloopt, maar dat onder iets andere omstandigheden tot letsel of schade had kunnen leiden. Door zulke meldingen serieus te nemen en te onderzoeken, haal je gevaren naar boven voordat ze tot een echt ongeval leiden.Het vlinderdasmodel
Het vlinderdasmodel dankt zijn naam aan de vorm: in het midden staat de ongewenste gebeurtenis, met links de oorzaken die ertoe kunnen leiden en rechts de mogelijke gevolgen. Tussen de oorzaken en de gebeurtenis plaats je preventieve maatregelen en tussen de gebeurtenis en de gevolgen maatregelen die de schade beperken. Zo zie je in één oogopslag welke barrières een risico onder controle houden en waar die barrières nog ontbreken.
Het model van de Zwitserse kaas
Bij het model van de Zwitserse kaas stel je de veiligheidsmaatregelen voor als plakken kaas met gaten. Elk gat is een zwakke plek in een maatregel. Meestal vangt de ene maatregel op wat de andere doorlaat, maar als de gaten een keer achter elkaar liggen, kan een gevaar er dwars doorheen glippen en ontstaat alsnog een ongeval. Het model laat zien waarom je niet op één maatregel mag vertrouwen, maar meerdere lagen van bescherming nodig hebt.
Conclusie
De ongevallentheorieën verschillen in vorm, maar wijzen dezelfde kant op: een ongeval is bijna altijd het gevolg van meerdere oorzaken en die oorzaken zijn vaak vooraf zichtbaar in signalen, bijna-ongevallen of onveilige situaties. Wie onveilige situaties en bijna-ongevallen niet negeert en op tijd ingrijpt, voorkomt dat kleine signalen uitgroeien tot een ernstig ongeval. In VOL-VCA draait het vooral om de gedachte achter de modellen: grijp vroeg in en houd risico’s onder controle met de juiste maatregelen.
