Jouw VCA Kenniscentrum
Welkom bij onze uitgebreide kennisbank vol praktische informatie over VCA en veiligheid op de werkvloer. Hier vind je antwoorden op al jouw vragen, van basiskennis tot verdiepende onderwerpen over veiligheidsrichtlijnen en wetgeving. Of je nu cursist bent die zich voorbereidt op het VCA-examen, werkgever die meer wil weten over bedrijfscertificering, of gewoon geïnteresseerd bent in veilig werken - wij helpen je verder.
Vaak gezochte onderwerpen: verschil tussen VCA diploma en certificaat
Wat is de arbeidshygiënische strategie?
De arbeidshygiënische strategie is de wettelijk verplichte volgorde waarin je risico’s op het werk aanpakt: eerst bij de bron, en pas als laatste met persoonlijke beschermingsmiddelen. Je grijpt dus zo hoog mogelijk in. Het is een kernbegrip binnen veilig werken en de VCA-examenstof. In dit artikel lees je uit welke vier niveaus de strategie bestaat, waarom de volgorde verplicht is en wanneer je een stap lager mag zetten.
Wat houdt de arbeidshygiënische strategie in?
De arbeidshygiënische strategie is een vaste volgorde van maatregelen om risico’s te beheersen. De Arbowet (artikel 3) schrijft voor dat je een risico zoveel mogelijk bij de oorzaak aanpakt en pas naar minder vergaande maatregelen overstapt als dat nodig is. De gedachte erachter is dat een risico bij de bron wegnemen blijvend werkt en iedereen beschermt, terwijl beschermingsmiddelen alleen de drager helpen en van correct gebruik afhangen.
De vier niveaus van de arbeidshygiënische strategie
De strategie kent vier niveaus, van het meest naar het minst effectief:
- Bronmaatregelen: je neemt de oorzaak van het risico weg, bijvoorbeeld door een gevaarlijke stof te vervangen door een veiliger alternatief of een luidruchtige machine door een stillere.
- Collectieve maatregelen: lukt dat niet, dan bescherm je meerdere mensen tegelijk, bijvoorbeeld met afzuiging, geluidsisolatie of een vaste leuning langs een dakrand.
- Individuele maatregelen: is collectieve bescherming niet genoeg, dan beperk je het risico per werknemer, bijvoorbeeld met taakroulatie, een kortere blootstellingsduur of duidelijke werkinstructies.
- Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s): nemen de andere niveaus het risico niet voldoende weg, dan draag je als laatste stap PBM’s, zoals een helm, gehoorbescherming of een harnasgordel. Persoonlijke beschermingsmiddelen voorkomen een incident niet, maar beperken wel het effect daarvan.
Vaak is een combinatie van niveaus nodig om een risico voldoende te beheersen.
Voor gevaarlijke stoffen hanteert de Nederlandse Arbeidsinspectie een vergelijkbare volgorde, vaak het STOP-principe genoemd: Substitutie, Technische maatregelen, Organisatorische maatregelen en als laatste Persoonlijke beschermingsmiddelen. De achterliggende gedachte is dezelfde.
Waarom is de volgorde verplicht?
De volgorde is niet vrijblijvend. Je onderzoekt steeds eerst of een maatregel op een hoger niveau mogelijk is, voordat je naar een lager niveau gaat. Hogere maatregelen zijn namelijk effectiever en duurzamer: een bronaanpak neemt het risico helemaal weg, terwijl PBM’s het risico zelf laten bestaan en alleen de gevolgen beperken. Zo voorkom je dat een bedrijf te snel naar beschermingsmiddelen grijpt terwijl een betere oplossing mogelijk is.
Wanneer mag je een stap lager zetten?
Soms is een maatregel op een hoger niveau technisch, operationeel of economisch niet haalbaar. In dat geval mag je volgens het redelijkerwijs-principe een stap lager in de strategie kiezen. Die afweging maak je voor elk niveau opnieuw en je moet kunnen onderbouwen waarom een hogere maatregel niet mogelijk was.
Bij ernstige gevaren, zoals vallen van hoogte en bij kankerverwekkende stoffen, mogen de kosten geen reden zijn om een stap lager te kiezen. Dan moet je alle maatregelen nemen die het risico kunnen wegnemen.De strategie en de RI&E
De arbeidshygiënische strategie is geen losse theorie, maar de leidraad bij het kiezen van maatregelen. In de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) breng je de risico’s in kaart en in het bijbehorende plan van aanpak leg je vast welke maatregelen je neemt. Noteer daarbij ook waarom je voor een bepaald niveau kiest. Meer over de RI&E lees je bij Arboportaal. Hoe dit samenhangt met de andere veiligheidseisen, lees je in ons artikel over de VCA-eisen op de werkplek.
Conclusie
De arbeidshygiënische strategie geeft een vaste volgorde voor het beheersen van risico’s: eerst de bron aanpakken, dan collectieve en individuele maatregelen en tot slot de persoonlijke beschermingsmiddelen. Je begint dus altijd bovenaan en zet alleen met een goede reden een stap lager. Zo werk je volgens de wet en pak je risico’s bij de kern aan, in plaats van alleen de gevolgen op te vangen.
