Op veel werkplekken kom je in aanraking met gevaarlijke stoffen, van schoonmaakmiddelen en verf tot lasrook en kwartsstof. Sommige stoffen zijn meteen schadelijk, andere pas na jarenlange blootstelling. Daarom is het belangrijk dat je ze herkent, weet waar je de juiste informatie vindt en weet hoe je jezelf beschermt. In dit artikel lees je wat gevaarlijke stoffen zijn, hoe je ze herkent aan de pictogrammen en wat er in een veiligheidsinformatieblad staat.

Wat zijn gevaarlijke stoffen?

Gevaarlijke stoffen zijn stoffen die schade kunnen toebrengen aan je gezondheid, je veiligheid of het milieu. Ze kunnen in verpakte producten zitten, zoals schoonmaakmiddelen, kit, verf en smeermiddelen. Daarnaast ontstaan gevaarlijke stoffen vaak tijdens het werk zelf, bijvoorbeeld lasrook, hout- en kwartsstof en dieselmotoremissie. Je vindt ze in vrijwel elke branche, van de bouw en de industrie tot de schoonmaak, de landbouw en de zorg.

Hoe gevaarlijk een stof voor je is, hangt af van het soort stof, de hoeveelheid waarmee je in aanraking komt en hoe lang die blootstelling duurt. Gevaarlijke stoffen worden ingedeeld in drie groepen: fysisch gevaarlijk (zoals explosief of brandgevaarlijk), gezondheidsgevaarlijk (zoals giftig, bijtend of kankerverwekkend) en milieugevaarlijk, bijvoorbeeld schadelijk voor het watermilieu.

Gezondheidsklachten door gevaarlijke stoffen ontstaan niet altijd meteen. Sommige effecten worden pas na jaren zichtbaar, bijvoorbeeld door langdurige blootstelling. Onderschat daarom ook stoffen die op het moment zelf weinig hinder lijken te geven niet.

Hoe herken je gevaarlijke stoffen?

Op de verpakking van een product zie je of het gevaarlijke stoffen bevat. De gevaren worden aangegeven met pictogrammen: ruitvormige symbolen met een rode rand, een witte achtergrond en een zwart symbool. Deze pictogrammen zijn Europees vastgelegd in de zogeheten CLP-verordening en zijn gebaseerd op het wereldwijde GHS-systeem. Binnen CLP/GHS worden negen gevarenpictogrammen gebruikt:

• Explosief: de stof kan ontploffen door vuur, schok of wrijving
• Ontvlambaar: de stof vat gemakkelijk vlam, zoals oplosmiddelen, gassen en benzine
• Oxiderend: de stof kan brand veroorzaken of verergeren
• Gassen onder druk: deze kunnen ontploffen bij verhitting of bevriezingsletsel veroorzaken
• Bijtend: de stof veroorzaakt ernstige brandwonden en oogletsel en kan metaal aantasten
• Giftig: de stof is acuut giftig en kan dodelijk zijn bij inademen, inslikken of huidcontact
• Schadelijk of irriterend: de stof kan irritatie, allergische reacties of slaperigheid veroorzaken
• Gezondheidsgevaar op lange termijn: bijvoorbeeld kankerverwekkend, mutageen of giftig voor de voortplanting
• Milieugevaarlijk: de stof is schadelijk voor het watermilieu

Naast de pictogrammen staan op het etiket H-zinnen en P-zinnen. De H-zinnen (hazard statements) beschrijven het gevaar van de stof, terwijl de P-zinnen (precautionary statements) de aanbevolen voorzorgsmaatregelen aangeven. Samen maken ze duidelijk wat het gevaar is en hoe je ermee moet omgaan.

Een product kan meerdere pictogrammen tegelijk hebben. Een stof die zowel giftig als milieugevaarlijk is, krijgt dan beide symbolen op het etiket.

Het veiligheidsinformatieblad (VIB)

Voor gevaarlijke stoffen en mengsels waarvoor dat wettelijk vereist is, moet een veiligheidsinformatieblad beschikbaar zijn, meestal afgekort als VIB (in het Engels Safety Data Sheet of SDS). De leverancier moet een actueel en compleet VIB aan professionele afnemers verstrekken, bijvoorbeeld bij de eerste levering en bij relevante updates. Een VIB is opgebouwd uit zestien vaste rubrieken en moet in het Nederlands beschikbaar zijn.

Voor jou als uitvoerend medewerker zijn vooral een paar rubrieken belangrijk: welke gevaren de stof heeft, welke eerstehulpmaatregelen je moet nemen, hoe je de stof veilig gebruikt en opslaat en welke persoonlijke beschermingsmiddelen je nodig hebt. Werknemers moeten het veiligheidsinformatieblad kunnen raadplegen op de plek waar met de stof wordt gewerkt.

Volg altijd de instructies op het etiket en in het veiligheidsinformatieblad. Weet je niet zeker hoe je veilig met een stof werkt of welke bescherming nodig is? Vraag het dan na bij je leidinggevende voordat je begint.

Hoe bescherm je jezelf?

Gevaarlijke stoffen kunnen op verschillende manieren je lichaam binnenkomen: door inademing, via de huid en door inslikken. Inslikken gebeurt soms onbewust, bijvoorbeeld door eten, drinken of roken met vieze handen. Een stof kan ook binnenkomen via een wondje. Daarom zijn ventilatie, goede beschermingsmiddelen en hygiëne zo belangrijk.

Je werkgever is verplicht de blootstelling aan gevaarlijke stoffen te beoordelen als onderdeel van de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Waar de blootstelling te hoog is, moeten maatregelen worden genomen volgens een vaste volgorde, de arbeidshygiënische strategie. Eerst wordt geprobeerd de stof te vervangen of bij de bron aan te pakken, daarna volgen technische en organisatorische maatregelen en pas als laatste de persoonlijke beschermingsmiddelen.

Als uitvoerend medewerker is jouw rol vooral om de instructies nauwkeurig op te volgen: gebruik de voorgeschreven beschermingsmiddelen, houd je aan de gebruiksaanwijzing en het VIB, en meld het als iets niet veilig voelt. Eet, drink en rook niet op plekken waar met gevaarlijke stoffen wordt gewerkt en was je handen voordat je pauzeert. Werk je met brandbare dampen, gassen of stof? Dan kan er sprake zijn van explosiegevaar en gelden er aanvullende regels. Lees daarover meer in het artikel over ATEX.

Gevaarlijke stoffen en VCA

Veilig werken met gevaarlijke stoffen hoort bij de VCA-onderwerpen rond risico’s, etiketten, het veiligheidsinformatieblad en beschermingsmaatregelen. Je leert om op basis van een pictogram, etiket of VIB te bepalen welke risico’s er zijn en welke maatregelen nodig zijn. In branches als de chemie, de petrochemie en de procesindustrie speelt dit onderwerp een extra grote rol. Meer hierover lees je in het artikel over VCA in de chemische industrie.

Conclusie

Gevaarlijke stoffen kom je op bijna elke werkplek tegen, vaak zonder dat je het meteen doorhebt. Door de pictogrammen te herkennen, het veiligheidsinformatieblad te raadplegen en de voorgeschreven maatregelen op te volgen, bescherm je je eigen gezondheid en die van je collega’s. Wil je meer achtergrond over gevaarlijke stoffen en de regels eromheen? Kijk dan op de pagina over gevaarlijke stoffen van het Arboportaal.

Was dit antwoord nuttig?

0 0

Please Share Your Feedback

How Can We Improve This Article?

Submit