Onderhoud, reparatie en schoonmaak aan een machine brengen bijzondere risico’s met zich mee. Een machine die onverwacht start terwijl jij er met je handen in zit, kan ernstig letsel veroorzaken. Daarom stel je een machine eerst veilig. In dit artikel lees je wat veiligstellen inhoudt, wat de wet erover zegt en hoe de lock-out tag-out-procedure werkt.

Wat betekent veiligstellen?

Veiligstellen betekent dat je een machine of installatie zo afschakelt en beveiligt dat die tijdens het werk niet in beweging kan komen. Het gaat verder dan de aan-uitknop: je koppelt de machine los van de energiebronnen die hem kunnen aandrijven en je zorgt ervoor dat niemand hem per ongeluk of ongemerkt weer inschakelt terwijl jij eraan werkt.

Wat zegt de wet hierover?

Het Arbobesluit is op dit punt duidelijk. Artikel 7.5 bepaalt dat onderhouds-, reparatie- en reinigingswerkzaamheden aan een arbeidsmiddel slechts worden uitgevoerd als het arbeidsmiddel is uitgeschakeld en drukloos of spanningsloos is gemaakt. Is dat niet mogelijk, dan moeten er doeltreffende maatregelen worden genomen om het werk toch veilig te kunnen uitvoeren. Dezelfde regel geldt voor productie- en afstelwerkzaamheden met of aan een arbeidsmiddel.

Let op het woord drukloos: het gaat niet alleen om elektriciteit. Ook perslucht, hydraulische druk, stoom, veerspanning en zwaartekracht kunnen een machine in beweging brengen.

Welke energiebronnen spelen een rol?

Bij het veiligstellen kijk je naar de verschillende vormen van energie die op de machine aanwezig kunnen zijn:

• Elektrische energie, bijvoorbeeld via de werkschakelaar of de groep in de verdeelkast
• Pneumatische energie: perslucht in leidingen en cilinders
• Hydraulische energie: olie onder druk
• Mechanische energie, zoals een veer die nog gespannen staat of een deel dat nog kan doorlopen
• Zwaartekracht: een hooggeplaatst onderdeel dat kan zakken
• Thermische en chemische energie, bijvoorbeeld een hete of agressieve vloeistof in een leiding

Wat is lock-out tag-out?

Lock-out tag-out try out, meestal afgekort tot LOTOTO, is de werkwijze om een machine veilig te stellen en dat zo te houden zolang er aan gewerkt wordt. De drie delen betekenen:

• Lock-out: het afsluitpunt van elke energiebron wordt vergrendeld, meestal met een hangslot, zodat niemand de machine kan inschakelen
• Tag-out: aan het slot komt een label te hangen met informatie zoals de datum, de betrokken installatie en de naam van degene die eraan werkt
• Try-out: benadrukt dat je controleert of de machine daadwerkelijk niet meer kan starten en of de gevaarlijke energie afwezig of beheerst is

Hoe verloopt de procedure in de praktijk?

Een lock-out tag-out-procedure volgt doorgaans deze volgorde:

1. Bepaal welke energiebronnen op de machine aanwezig zijn en hoe je die uitschakelt
2. Zorg ervoor dat de werkzaamheden worden gestaakt en informeer de collega’s die met de machine werken
3. Zet de machine stil volgens de normale stopprocedure
4. Schakel de energiebronnen uit bij de bijbehorende afsluitpunten
5. Laat de restenergie af of blokkeer die, bijvoorbeeld de druk in een leiding of de opgeslagen elektrische lading in een condensator
6. Vergrendel de afsluitpunten met sloten en breng de labels aan
7. Controleer of de machine echt uitgeschakeld is en niet gestart kan worden, bijvoorbeeld door te meten of door een startpoging te doen terwijl er niemand in de gevarenzone staat; zet de bediening daarna weer in de neutrale of uitgeschakelde stand.

Restenergie vraagt daarbij extra aandacht. Een machine die van de stroom af is, kan nog steeds onder spanning staan door de aanwezigheid van een accu of condensator, druk in een leiding hebben staan of een beweging afmaken die al in gang was gezet.

Hoe geef je de machine weer vrij?

De volledige LOTOTO-procedure is pas afgerond nadat de machine gecontroleerd is vrijgegeven en, waar van toepassing, veilig weer in bedrijf is genomen. Loop na afloop het volgende na:

1. Controleer of het werk gereed is en of er geen gereedschap in of op de machine is achtergebleven
2. Breng de afschermingen en beveiligingen die je hebt weggehaald weer aan
3. Iedere betrokken medewerker verwijdert zijn eigen persoonlijke slot volgens de bedrijfsprocedure
4. Informeer de betrokken collega’s dat de machine weer wordt ingeschakeld
5. Herstel de energiebronnen gecontroleerd en neem de machine daarna veilig in bedrijf

Werk je met meerdere mensen aan dezelfde machine, dan wordt gewerkt met een systeem van persoonlijke sloten, bijvoorbeeld rechtstreeks op het afsluitpunt of via een groepsvergrendeling. De installatie mag pas worden vrijgegeven als alle betrokkenen zich volgens de procedure hebben afgemeld en hun persoonlijke sloten zijn verwijderd.

Wie mag een machine veiligstellen?

Veiligstellen is geen handeling die je er even bij doet. Het gebeurt volgens de procedure van het bedrijf en door mensen die daarvoor zijn aangewezen en geïnstrueerd. De Nederlandse Arbeidsinspectie noemt lock-out- en try-outprocedures als organisatorische maatregel bij onderhoud, reiniging en reparatie van machines.

Voor werkzaamheden aan elektrische installaties gelden aanvullende veiligheidsverplichtingen en bedrijfsprocedures. NEN 3140 geeft hiervoor een veelgebruikte uitwerking voor een veilige bedrijfsvoering van laagspanningsinstallaties. De norm onderscheidt onder andere de voldoend onderrichte persoon (VOP) en de vakbekwame persoon (VP). Deze personen zijn door de werkgever (schriftelijk) bevoegd verklaard om bepaalde handelingen te verrichten. Een opleiding alleen is niet genoeg voor zo’n aanwijzing: ook de taak, de ervaring, de installatie en de werkomstandigheden wegen mee. Je mag dus alleen een machine zelf veiligstellen als je werkgever je daarvoor bevoegd heeft verklaard.

Veiligstellen en VCA

Het veilig stilzetten van machines sluit aan op de bredere VCA-onderwerpen rond arbeidsmiddelen. Voordat je aan de klus begint, loop je in gedachten nog een keer de situatie na met een LMRA: is de machine echt spanningsloos, staat er nog druk op en weet iedereen dat er aan gewerkt wordt? Meer over veilig omgaan met machines lees je in het artikel over veilig werken met machines en aangedreven gereedschap.

Was dit antwoord nuttig?

0 0

Please Share Your Feedback

How Can We Improve This Article?

Submit