Jouw VCA Kenniscentrum
Welkom bij onze uitgebreide kennisbank vol praktische informatie over VCA en veiligheid op de werkvloer. Hier vind je antwoorden op al jouw vragen, van basiskennis tot verdiepende onderwerpen over veiligheidsrichtlijnen en wetgeving. Of je nu cursist bent die zich voorbereidt op het VCA-examen, werkgever die meer wil weten over bedrijfscertificering, of gewoon geïnteresseerd bent in veilig werken - wij helpen je verder.
Vaak gezochte onderwerpen: technische problemen e-learning Code 95 annuleringsvoorwaarden
VCA in de binnenvaart: voor wie is het verplicht en wat heb je nodig?
Een schip is een varend bedrijf. De schipper is ondernemer en leidinggevende en de bemanningsleden zijn de werknemers. Net als op de wal gelden ook aan boord verplichtingen op het gebied van veiligheid, gezondheid en milieu. In veel gevallen is VCA-certificering in de binnenvaart dan ook verplicht. In dit artikel lees je voor wie VCA vereist is, welk diploma je nodig hebt en hoe je het haalt.
Waarom is VCA relevant in de binnenvaart?
Nederland heeft één van de grootste binnenvaartvloten van Europa. Schepen vervoeren allerlei ladingsoorten, waaronder gevaarlijke stoffen. Bij elke ladingsoort is het belangrijk te weten hoe je deze veilig hanteert en welke gevaren er kunnen ontstaan:
- Gevaarlijke lading – chemicaliën, brandstoffen, gassen en andere ADR-plichtige goederen op tankers en duwboten (ADR is een Europees verdrag voor het internationaal vervoer van gevaarlijke goederen over de weg)
- Werken op en nabij water – risico op overboord vallen en verdrinking
- Laden en lossen op industriële terminals – havens en raffinaderijen met strikte VCA-eisen
- Werken in besloten ruimten – laadruimen, tanks en pompruimen
- Autonome verantwoordelijkheid – de schipper moet inspecties doen, persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) beschikbaar stellen, voorlichting geven en handelen bij noodsituaties
Voor wie is VCA verplicht in de binnenvaart?
In de binnenvaart geldt een duidelijke basisregel:
- Schipper en operationeel leidinggevende medewerkers – VOL-VCA (Veiligheid voor Operationeel Leidinggevenden)
- Overige bemanningsleden – B-VCA (Basisveiligheid)
Dit geldt voor bemanningsleden van:
- Vrachtschepen, tankers en duwboten
- Vrachtduwbakken
- Passagiersschepen
- Baggerschepen en drijvend werkmaterieel op GWW- en waterprojecten
Afhankelijk van de specifieke situatie kan per bemanningslid worden beoordeeld of VOL-VCA of B-VCA van toepassing is. Twijfel je welk diploma past bij jouw rol aan boord? Lees meer over het verschil tussen B-VCA en VOL-VCA.
Wat leer je tijdens de VCA-cursus?
De VCA-examenstof dekt onderwerpen die in de binnenvaart direct van belang zijn:
- Omgaan met veiligheid, gezondheid en milieu op een varend bedrijf
- Werken met en nabij gevaarlijke stoffen en lading
- Werken in besloten ruimten (laadruimen en tanks)
- Noodsituaties voorkomen en correct handelen bij ongelukken
- Wet- en regelgeving rondom arbeidsveiligheid, aangevuld met de Arbocatalogus Binnenvaart
Onder de vernieuwde VCA-ETT 3.0, van kracht sinds 1 januari 2026, ligt de nadruk op praktisch inzicht en herkenbare werksituaties.
VCA naast je vaarbewijs en ADN
Voor de binnenvaart gelden naast VCA verschillende wettelijke en branche-eisen die VCA niet vervangt:
- Groot vaarbewijs A en B of Klein vaarbewijs – de basis voor het zelfstandig varen, afhankelijk van scheepstype en vaargebied.
- ADN-certificaat (Accord européen relatif au transport international des marchandises Dangereuses par voies de Navigation intérieures) – verplicht voor schippers en bemanning op tankschepen die gevaarlijke stoffen vervoeren.
- Marifoonbediendiploma (VHF/Rijnpatent) – voor het bedienen van de marifoon.
- Radarpatent – voor varen met behulp van radar.
- Marcom-B – voor schepen met beperkte radio-uitrusting.
Deze diploma’s gaan over het veilig varen en het vervoeren van lading. VCA gaat over veiligheid op het werk, bij laden, lossen, onderhoud aan het schip en het werken op de werf. Voor schippers en bemanning die op industriële kades laden en lossen, is VCA in de praktijk onmisbaar omdat de terminal en raffinaderij dat eisen.
Werken aan de wal
Tijdens de werfperiodes, voor groot onderhoud of inspectie, werk je vaak aan de wal of in een dok. Op die momenten gelden de werfregels: VCA, werkvergunningen voor heetwerk en besloten ruimten en de instructies van de werfleiding.
Samenvatting
Een schip is een varend bedrijf en VCA-certificering is dus ook in de binnenvaart in veel gevallen verplicht. De basisregel: de schipper en operationeel leidinggevenden hebben VOL-VCA nodig, de overige bemanningsleden B-VCA. Dit geldt voor vrachtschepen, tankers, duwboten, passagiersschepen en drijvend werkmaterieel. Beide diploma’s zijn 10 jaar geldig.
